SON YILLARDA ÜLKEMİZ ELEKTRİK ÜRETİMİNİN % 20-25’İNİ KARŞILAYAN HİDROELEKTRİK SANTRALLAR ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ İÇİN BÜYÜK ÖNEME SAHİPTİR.

2018 yılı sektör değerlendirmesi / Hidroelektrik Piyasasında Son Durum:

Son yıllarda ülkemizde uygulanan, enerji üretiminde yerli & özellikle de yenilenebilir kaynak  payının artırılmasını hedefleyen bir dönüşüm sürecini esas alan milli enerji politikasını destekliyoruz.

Elektrik üretim kapasitesindeki büyüme 2018’de (belirlenen milli politikaya uygun olarak) yenilenebilir ağırlıklı olarak devam etmiştir. 2018’de devreye alınan yaklaşık 3500 MW’lık  yeni elektrik üretim kapasitesinin (yaklaşık 1 000 MW’ı HES olarak) yaklaşık 3 000 MW‘a yakın bir bölümü yenilenebilir kaynaklıdır. 2018 sonu itibarıyla 88 500 MW’ı geçen ülke kurulu gücünde en büyük pay 28 253 MW’la HES’lere ait olup toplam kurulu gücün 42 266 MW’ı / % 48’i yenilenebilir kaynaklı; % 32’si ise hidroelektrik kaynaklıdır.

Ülke elektrik üretiminin (son 10 yılda, yağışlara bağlı olarak değişim göstermek üzere) yıllık bazda % 20-25’ini karşılayan hidroelektrik santrallar ülkemiz enerji & elektrik arz güvenliği için büyük öneme sahiptir. Özellikle yaz & kış aylarında artan puantın karşılanmasında 2017’de olduğu gibi, 2018’de de özellikle rezervauarlı HES’lerin çok büyük katkısı olmaktadır. Açıkca görülmüştür ki rezervuarlı HES’ler olmaksızın puant talebin karşılanması mümkün değildir. HES’ler bir bakıma milli elektrik sisteminin sigortasıdır. Ülkemizde enerji talebi sürekli arttığı için her türlü enerji kaynağına ihtiyaç vardır. Ancak öncelik yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının ve de özellikle en önemli milli kaynağımız HES’lerin olmalıdır. Enerji talebini karşılamak için enerji ithalatına son yıllarda yıllık bazda 27-70 milyar $’lık rakamlar ayrılan ve 2030’larda 500 milyar kWh’lik bir üretim rakamına ulaşılması hedeflenen güzel ülkemizde yerli enerji kaynaklarının geliştirilmesine devam edilmeli ve enerji portföyünde ithal kaynakların payı daha da azaltılmalıdır.

Kalkınan bir ülke olması dolasıyla ülkemizde elektrik talebi artmaya devam edecektir. Ülke elektrik üretimi gelişiminde güncel öngörüler 2019’da 317 milyar kWh; 2020’de 330 milyar kWh; 2023’de 370 milyar kWh; 2027’de 450 milyar kWh ve 2030’da 500 milyar kWh’e ulaşmaktır.  

2019’da 94 760 MW’a ulaşılması öngörülen elektrik kurulu gücünde artık sonraki  hedef 2020’de 100 000 MW’ın geçilmesidir.

HES kurulu gücünde 28 000 MW’ın geçilmesiyle ekonomik HES üretim kapasitesinin yarıdan fazlası işletmeye alınmış oldu. Yeni hedef önümüzdeki 20-25 yıllık dönemde 25 000 MW’ın daha devreye alınmasıdır. Cumhuriyetin  100. yılının gururla kutlanacağı 2023’de ülke HES kapasitesinin  35 000 MW’a yükseltilmesi hedeflenmiştir. Bakanlıklarımız ve HES yapımında başarılı yerli şirketlerimizin öncülüğünde, 2023 yılı milli enerji hedefinin gerçekleştirilmesinin mümkün olduğu görüşündeyiz.

Dünya’da toplam HES kurulu gücü 2018 yılı itibarıyla 1267 GW olup 2030 yılı HES gücü hedefi 1592 GW’dir. Dünya’nın toplam elektrik üretiminde HES payı halen % 16.5-17 mertebesindedir ve dünya yenilenebilir kaynaklı elektrik üretiminin yaklaşık üçte ikisini hidroelektrik santrallar sağlamaktadır. 2030 ve 2040’larda da hidroelektrik en büyük yenilenebilir enerji kaynağı olmaya devam edecek görünüyor. Kasım 2018’de  yayınlanan Dünya Enerji Görünümü 2018 raporunda yer alan 2040 yılı dünya elektrik üretimi kaynak sıralaması öngörüsünde 1. sırada kömür, 2. sırada doğal gaz, 3. sırada hidroelektrik, 4. sırada rüzgar, 5. sırada güneş ve 6. sırada ise nükleer görünüyor. Ülkemizde ise güncel durum şöyle: 2018 yılı elektrik üretiminde kömür 1. ; doğal gaz 2. ; HES 3. ; RES 4. ; GES 5. ; JES 6. sırada yer alıyor. Dünyada ve ülkemizde önümüzdeki dönemde de enerjide ve elektrikte yenilenebilire dönüşüm ve yenilenebilir kaynakların payının artışı devam edecek görünüyor, bu oldukça memnuniyet verici bir gelişmedir.

Teknik olarak değerlendirilebilir hidroelektrik enerji üretim potansiyelinde Avrupa’da ilk 5 ülke 1. Rusya-1 670 TWh, 2. Türkiye-216 TWh, 3. Norveç-2 05 TWh, 4. İsveç-130 TWh, 5. Fransa-97 TWh olup HES kurulu gücünde Avrupa’da ilk 5 ülke ise 1. Rusya-51400 MW, 2. Norveç-31400 MW, 3. Türkiye-28244 MW, 4. Fransa-25400 MW, 5. İtalya-21880 MW’dır.

2016’da rekor kırılarak 67 milyar kWh’e ulaşılan yıllık hidroelektrik üretim 2017’de 58.5 milyar kWh olmuştur. 2018’de ise hidroelektrik üretim ( Aralık ortası itibarıyla ) 56 milyar kWh’i geçmiştir. Ülke elektrik üretiminde hidroelektrik enerjinin payı 2016’da % 24.8; 2017’de % 19.8 olmuştur. 2018’de ise üretimde HES payının 2017’ye yakın bir oranda % 20 mertebesinde sonuçlanması beklenilmektedir.

Enerjide dışa bağımlılıktan kurtulma hedefiyle hazırlanan Milli Enerji ve Maden Politikası çerçevesinde umutla başlanan 2017 yılı genel anlamda enerji sektörümüz için durgun ve özellikle artan finansman maliyetlerinin negatif etkisiyle sıkıntılı bir yıl oldu. Enerji üretim yatırımları miktarında önceki yıllara göre azalma ve yavaşlama görüldü. Elektrik talebi 2017’ya göre % 2 mertebesinde bir artış gösterdi. Bu yılbaşında beklenen değerin altında kaldı. Milli elektrik sistemimiz 1 Ağustos 2018’de 47 160 MW’lık puant yük ve 2  Ağustos 2018’deki 1 milyar kWh’lik  günlük  elektrik tüketimiyle yıllık rekorlarına ulaştı.

Son yıllardaki uygulamalar, HES’lerin üretime esas yapımını, DSİ ile su kullanım anlaşması imzalanmak suretiyle özel  sektör yatırımcılarının üstlenmesinin en başarılı yol olduğunu gösterdi.  Bu HES yapımında bir dönüm noktasıdır. 2002’de hidroelektrik kurulu güç 12 474 MW idi. 16 yılda HES kurulu gücü % 125 arttı.  Kamu ve özel sektörün bu  ortak  başarısından  dolayı ilgili kurumları ve yatırımcı şirketleri kutluyorum.  Ülkemiz elektrik üretim sektörünün en başarılı alanı HES’lerdir.

Ülkemizde yakın gelecekte gelişim göstermesi beklenen diğer bir saha  HES’lerin rehabilitasyonu ve modernizasyonudur. EÜAŞ santrallarının özelleştirilme portyföyünde yer alan ve özellikle işletmede 50-60 yılı geçmiş HES’ler için bu konu büyük  önem arz etmektedir. Tesis  yaşlılığı  işletme  güvenirliğini ve verimliliğini ve şüphesiz sonuçta üretimi azaltan bir unsurdur. Rehabilitasyonla elektromekanik teçhizat tasarım ve teknoloji yeniliklerininde katkısıyla kapasite ve verimlilik ile işletme ömrü artışları elde edilmekte olup tesis daha karlı hale gelmektedir. Bu konuda kamuca uygulanabilir yapım modellerinin tesbiti ile finans dünyasının ilgi ve desteği de gereklidir.

2019 yılı beklentileri:

2023, 2030 ve 2050 milli enerji hedeflerine ulaşmak için özel sektör yatırımlarının ivmesi korunmalı, ülkemiz enerji ve elektrik üretiminde özel sektör payı daha da artırılmalı, devletimizin özel sektör enerji yatırımlarına destekleri ve teşvikleri devam etmelidir.

2019’da öngörülebilir bir enerji piyasası, sürdürebilir yatırımlar ve santral işletmelerini sağlayan bir ortam, ekstra maliyetlerin ortaya çıkmadığı ve özellikle proje finansman maliyetlerinin azalacağı, üretimde yerli ağırlığının daha artacağı bir enerji sektörü bekliyoruz.

2019 ve sonraki yıllarda yeni yönetmelik ve kararlarla yatırımcılara ilave maliyetler getirilmemesini ve sektörün önünün açıklanmasını ve özel sektöre desteğin devamını arzuluyoruz. Örneğin sistem kullanım bedellerindeki son yıllardaki büyük artışlar tesislerin fizibilitesini, tesislerin mali tablolarını alt üst etmiştir. Bu konuda HES’ler için (santralların fiili üretimlerinin daha ağırlıklı olduğu bir formülasyonla) yeni bir iyileştirmeye kesin ihtiyaç vardır.

HES’lerin önlisans, lisans ve yapım aşamasında kamu kurumları arasındaki koordinasyon iyileştirilmeli ve süreçler hızlandırılmalıdır. Üretim kapasitesindeki artış programına uygun olarak iletim hatlarının kapasitesi artırılmalıdır.

Yekdem ve diğer uygulamalarla ilgili kanun ve yönetmelik değişikliklerinde yatırımcıların kazanılmış haklarının korunması sağlanmalı ve milli enerji kaynağımız olan hidroelektrik enerjiden maksimum oranda faydalanmak ve ülkemiz barajlarımıza gelen suyun tamamını enerjiye dönüştürmek hedefiyle 2019’da da kamu ve özel HES’lerin verimli & koordineli işletmesi yapılmalıdır.

Yatırımların önündeki idari, teknik zorluk ve engelleri ortadan kaldıran ve enerji yatırım süreçlerini kolaylaştıran düzenlemelerin devamını bekliyoruz. 2019’da sekktörün yeniden canlanmasını umuyoruz.

Ülkemizde işletmedeki adeti 650’yi geçen HES’lerin yıllık elektrik üretim kapasitesinin 10 yıl içerisinde 100 milyar kWh’lere çıkması beklenilmektedir. Türkiye enerji ithal eden bir ülke konumunda bulunuyor ve enerji ihtiyacı her geçen gün artıyor. Bu nedenle HES projeleri başta olmak üzere tüm yenilenebilir kaynaklı enerji projelerini hayata geçirmek milli bir gerekliliktir. 2018’de ilk 11 ayda ülke ihtiyacının 54 milyar kWh’i aşan bir kısmı HES’lerce  karşılandı. Böylece bu üretimi sağlayacak miktarda bir ithal yakıt temininin önüne geçilmiş oldu. En önemli milli kaynağımız olan suyu depolayan HES’ler enerji arz güvenliğinin teminatıdır. Barajlı HES’lerin depolama kabiliyetleriyle elektrik enerjisi arz güvenliği konusunda sağladıkları katkı ülkemiz için önemli bir avantajdır. Geçmişte zaman zaman yaşadığımız üzere yurtdışı kaynak temininde sıkıntı ortaya çıktığında arzdaki sıkıntının ancak, milli kaynağımız olan HES’lerin çalışmasıyla giderilmesi mümkün olmuştur. Artan puantın karşılanmasında da 2017 ve 2018’de de HES’lerin büyük katkısı olmuştur.

Ülkemizde engeç 2030’da 500 milyar kWh’lik, 2040’larda 700 milyar kWh’in üzerinde üretim rakamına ulaşılacağı dikkate alındığında, bir enerji açığı olmaması için yeni santral ve iletim hattı yapımlarına ihtiyaç vardır. Bunun için güvenilir ve sürdürülebilir bir yatırım ortamının gerekliliği aşikardır ve bu kapsamda piyasadaki riskler, belirsizlikler ve sorunların giderilmesi önemlidir. Şirketlere yeniden yatırım yapma motivasyonu kazandırılmalıdır. Bunun için enerjide reformların ve sektör liberalleşmesinin devam etmesi gereklidir. 2003-2018 arasındaki 16 yıllık döneminde sağlanan ilave üretim kapasitesinin büyük bölümü özel sektörce gerçekleştirilmiş olup sağlanacak destek, teşvik ve kolaylıklarla umuyoruzki özel sektörümüzün enerji’deki payı daha da artacaktır.

2023’de ülkemizde 35 000 MW’ı HES olmak üzere 50 000 MW’ın üzerinde, 2030’larda ise en az 60 000 MW mertebesinde bir yenilenebilir enerji kapasitesine ulaşmayı arzuluyoruz. Yıllık ekonomik hidroelektrik enerji üretim potansiyelinin özel sektörümüzün önderliğinde 150 milyar kWh’in üzerine yükselmesi mümkündür.

Kalkınan bir ülke olması sebebiyle ülkemizin her türlü enerji kaynağına ihtiyacı olduğu bir gerçektir. Ülke elektrik ve enerji üretim ve tedarik portföylerinde kaynak çeşitliliği ve kaynakların (ülkenin kendi milli potansiyeli çerçevesinde) efektif dağılımı önemlidir. Yenilenebilir enerji kaynaklarının önemi dünya ölçeğinde de artmaktadır. Ülkemizde de gelecekte de enerji yatırımlarının ağırlığı bu yönde olmalıdır, bu sebeple başta HES’ler olmak üzere ülke yenilenebilir enerji potansiyelinin tamamı kullanıma alınmalıdır. Bu alanda son dönemdeki gibi başarılı icraatların, gelişimin sürdürülmesi ekonomimize büyük katkı sağlayacaktır. Devletimizin bu kapsamda sektöre desteği ve motivasyonu sağlamaya devam etmesini, enerji sektöründe gelecekte de güvenilir ve öngörülebilir bir yatırım/işletme ortamı tesisine katkı vermesini istiyoruz. Son yıllarda ülkemizde özel sektör enerji yatırımları ağırlık kazanmış ve büyük başarı kaydedilmiştir. Yatırımların devamlılığı için destekler sürdürülmelidir. Henüz geliştirilmemiş hidroelektrik potansiyel teknik, ekonomik ve çevresel olarak kabul edilebilecek en uygun şekilde geliştirilmelidir. Yeni enerji yatırımları kesinlikle yerli ve de yenilenebilir  ağırlıklı  olmalıdır. Enerjide önemli oranda dışa bağımlı olan ülkemizde milli kaynağımız hidroelektrik enerji, güneş, rüzgar, jeotermal ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının çevreye uyumlu şekilde maksimum oranda geliştirilmesinde ülke menfaati vardır.

Enerjide öngörülebilir bir piyasa olması, ülkemizin yerli ve yenilenebilir kaynak oranlarının daha yüksek değerlere çıkarılması ve gelecekte hidroelektrik potansiyelin tamamından faydalanılması dileğiyle, enerji sektörümüzün değerli mensuplarını saygıyla selamlıyorum.

Enerjiniz bol olsun.

Taner ERCÖMERT

Limak Holding

HES Üretim Grubu Genel Müdürü

(HESİAD Yönetim Kurulu Üyesi)   

Kaynak: Energyworld Dergisi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Pin It on Pinterest